Upplýsingaverkfræði — inngangur

Upplýsingaverkfræði IÐN302G · Haust 2026

Kynning á námskeiðinu, fyrirkomulagi og verkefnavinnu

Hvað er upplýsingaverkfræði?

Lyfturæða

Upplýsingaverkfræði er verkfærakista til að breyta hráum gögnum í verðmæta innsýn.

Markmiðið er ekki bara að vinna með gögn — heldur að gera þau gagnleg fyrir ákvarðanir.

Af hverju skiptir þetta máli?

Gögn vaxa hratt

Stofnanir, fyrirtæki og samfélög safna sífellt meiri gögnum.

Skipulag skapar innsýn

Gagnavinna snýst um að finna mynstur, frávik, tengsl og þróun.

Innsýn styður ákvarðanir

Vel unnin gögn geta bætt stefnumótun, rekstur, rannsóknir og miðlun.

Upplýsingaverkfræði og iðnaðarverkfræði

Iðnaðarverkfræði

• bestar ferli og kerfi
• skoðar flæði, gæði og ákvarðanir
• vinnur með fólk, tækni og rekstur

Upplýsingaverkfræði

• gerir gögn aðgengileg og rekjanleg
• styður gagnadrifnar ákvarðanir
• tengir tæknilega vinnu við raunverulegt virði

Grundvallarhugtök

Mynstur

Endurtekin hegðun í gögnum.

Stefna

Þróun yfir tíma.

Tengsl

Sambönd sem varpa ljósi á samhengi.

Frávik

Atvik sem passa ekki við væntingar.

Skorður

Reglur sem halda gögnum heilum og merkingarbærum.

Gagnasaga

Frásögn sem hjálpar öðrum að skilja niðurstöður.

Frá gögnum til virðis

GögnHrágögn, skrár, API, gagnagrunnar.

UpplýsingarHreinsun, tengingar, töflur og gröf.

ÞekkingÁhorfandi greinir og túlkar.

ÁkvörðunNiðurstöður nýttar til að velja leið.

FramkvæmdBreyting gerð í rekstri eða verkefni.

VirðiÁvinningur verður sýnilegur.

Frá gögnum til virðis: Gögn

Gögn

Upplýsingar

Þekking

Ákvörðun

Framkvæmd

Virði

• Ná í hrágögn frá gagnaþjónustum, gagnagrunnum, API eða skrám.
• Meðhöndla gögnin: hreinsa, tengja saman, samræma og staðfesta.
• Þetta er oft tímafrekasti hluti gagnaverkefnisins.

Frá gögnum til virðis: Upplýsingar

Gögn

Upplýsingar

Þekking

Ákvörðun

Framkvæmd

Virði

• Búa til upplýsingar úr gögnunum með greiningu, fyrirspurnum og úrvinnslu.
• Setja niðurstöður fram með töflum, gröfum, texta, skýrslum eða mælaborðum.
• Upplýsingar þurfa að vera aðgengilegar fyrir þann sem á að nota þær.

Frá gögnum til virðis: Þekking

Gögn

Upplýsingar

Þekking

Ákvörðun

Framkvæmd

Virði

Áhorfandi greinir, rýnir og túlkar upplýsingarnar. Þekking verður til þegar einhver skilur hvað gögnin segja og hvers vegna það skiptir máli.

Frá gögnum til virðis: Ákvörðun

Gögn

Upplýsingar

Þekking

Ákvörðun

Framkvæmd

Virði

Upplýst ákvörðun er tekin út frá gögnunum, til dæmis breyting á rekstri, forgangsröðun, stefnumótun eða næsta skref í verkefni.

Frá gögnum til virðis: Framkvæmd

Gögn

Upplýsingar

Þekking

Ákvörðun

Framkvæmd

Virði

Breytingin er framkvæmd. Þetta getur verið breyting á ferli, kerfi, vöru, stefnu eða því hvernig upplýsingar eru notaðar í daglegu starfi.

Frá gögnum til virðis: Virði

Gögn

Upplýsingar

Þekking

Ákvörðun

Framkvæmd

Virði

Virði skapast þegar vinnan hefur raunveruleg áhrif: betri ákvarðanir, skýrari yfirsýn, minni sóun, meiri gæði eða nýr skilningur.

Hvað gerum við í námskeiðinu?

Gögn

Upplýsingar

Þekking

Ákvörðun

Framkvæmd

Virði

Í námskeiðinu fáist þið við þetta ferli með raunverkefni: þið safnið gögnum, komið upplýsingunum á skynsamlegt form, greinið gögnin og deilið niðurstöðum.

Grunnur sem nýtist víða

Skipulag og innsýn

Upplýsingaverkfræði hjálpar til við að koma skipulagi á gögn og draga fram mikilvægar upplýsingar.

Viðskiptagreind

Gagnagreining nýtist til að bæta stefnumótun og ákvarðanatöku í fyrirtækjum og stofnunum.

Næsta skref

IÐN302G er inngangskúrs. Í IÐN610M Viðskiptagreind er virðiskeðjan tekin lengra með virkri þátttöku fyrirtækis.

Að kanna vs. að útskýra

Exploratory analysis

Að kanna

• spyrja: hvað er í gögnunum?
• leita að mynstrum og frávikum
• prófa margar leiðir
• halda túlkunum opnum

Explanatory analysis

Að útskýra

• spyrja: hvað þurfa aðrir að skilja?
• velja skýra frásögn
• styðja niðurstöðu með gögnum
• leiða lesanda að ákvörðun

Gagnasögur

Gagnasaga er ekki bara fallegt graf. Hún tengir saman spurningu, gögn, greiningu og niðurstöðu.

Skýr miðlun

Flókin gögn verða skiljanleg.

Samhengi

Lesandi sér af hverju niðurstaðan skiptir máli.

Áhrif

Niðurstaðan hjálpar fólki að bregðast við.

Hæfni sem nýtist í atvinnulífi

SQL

Grunnfærni í gagnavinnslu og fyrirspurnum.

Forritun

Python, R eða önnur tól til að hreinsa, greina og endurtaka vinnu.

Myndræn framsetning

Gröf, töflur, kort og mælaborð.

GitHub

Útgáfustjórnun, samvinna, issues, PR og kóðarýni.

Erindrekar

AI sem aðstoð við kóða, texta, villuleit og rýni.

Dómgreind

Að vita hvað má treysta, hvað þarf að prófa og hvað þarf að útskýra.

Þrjú meginþemu námskeiðsins

Endurtakanlegt vinnuflæði

Gögn, kóði og skýrsla eiga að hanga saman þannig að hægt sé að endurskapa niðurstöður.

Samvinna í GitHub

Issues, branches, Pull Requests, review og releases halda utan um vinnuna.

Dómgreind með erindreka

AI getur hjálpað, en teymið ber ábyrgð á að skilja, prófa og rýna niðurstöðuna.

Námskeiðsskipulag

Git, erindrekar og endurtækar skýrslur

Vinnuflæði, GitHub og skýrslur sem hægt er að keyra aftur.

Vefþjónustur og reglulegar segðir

Sækja gögn frá vefþjónustum og API-um; leit, mynstragreining og vinnsla textagagna.

Rökfræði og mengi

Undirstaða skilyrða, vensla og SQL JOIN.

SQL grunnatriði

Töflur, fyrirspurnir, flokkun, samlagning og NULL.

SQL framhald

JOIN, CTE, views, föll, PostgreSQL og PostGIS.

Myndræn framsetning

Gagnafrásögn, gröf, kort og mælaborð.

Samþætting

Ekki ný aðferð — hér er fínpússað og ítrað á fyrri lotur og allt tengt saman í heildstæða gagnasögu fyrir capstone.

Taktur hverrar lotu

iPREPEinstaklingsundirbúningur heima.

iRAT/tRATFyrst einstaklingspróf, síðan teymispróf.

tAPPTeymið beitir aðferð lotunnar á eigið verkefni.

iREFStutt einstaklingsígrundun.

iTA/Q&AEftirfylgni og spurningar um ákvarðanir hópsins.

GitHub vinnuflæðið

IssueSkilgreina verkefnið, ræða nálgun og gera aðgerðaáætlun áður en vinna hefst.

BranchAfmörkuð virkni útfærð á sérgrein, aðskilin frá main.

draft PREigin yfirferð og fyrstu drög sett fram til umræðu.

PRHópmeðlimir rýna, spyrja spurninga og gefa endurgjöf.

MergeBreytingar samþykktar og sameinaðar inn á aðalgrein (main).

ReleaseNokkur PR komin inn á aðalgrein; áfangi merktur sem útgáfa.

PR á að vera nógu lítið til að hægt sé að rýna það vel.

Ef breytingin er orðin of víðfeðm er það merki um að skipta henni upp.

Capstone verkefni

Capstone verkefnið er þráðurinn í gegnum misserið.

Þið veljið þema

• opin gögn
• spurning sem skiptir máli
• afmörkuð nálgun
• lifandi GitHub Pages síða

Þið byggið upp verkefnið

• gögn og hreinsun
• fyrirspurnir og greining
• myndræn framsetning
• frásögn og rökstuðningur

Hvað skilar hver lota inn í capstone?

Ný aðferð

Teymið prófar aðferð lotunnar á eigin gögnum.

Nýr skilningur

Hvað lærðum við um gögnin, spurninguna eða vinnulagið?

Ný sönnunargögn

PR, commit saga, síða, ígrundun og release sýna vinnuna.

Námsmat: hvað er verið að meta?

Undirbúningur

Að þið mætið með grunnskilning á efni lotunnar.

Teymisvinna

Að hópurinn vinni skipulega, sýnilega og með kóðarýni.

Beiting aðferða

Að aðferðir námskeiðsins séu notaðar á eigið verkefni.

Ígrundun

Að hver nemandi geti útskýrt eigin lærdóm og framlag.

Samþætting

Að lokaverkefnið segi heildstæða gagnasögu.

Rekjanleiki

Að vinnan sé sýnileg í GitHub og hægt sé að fylgja þróuninni.

Verkfærin

Námsefni og skil

• námskeiðsbók í Quarto
• Canvas fyrir formleg skil
• GitHub Pages fyrir birtingu

Vinna og samvinna

• GitHub repo
• Issues og Projects
• branches og Pull Requests
• kóðarýni og releases

Fyrstu skref

1. Velja Capstone þema og mynda 3ja manna teymi
2. Staðfesta GitHub-aðgang.
3. Setja upp Git á eigin vélum.
4. Setja upp SSH lykil
5. Klóna æfingasvæði (einstaklings og teymis) og prófa sig áfram.

Við erum að æfa vinnulagið sem þið eigið eftir að nota allt misserið.

Kennari

Helga Ingimundardóttir

Lektor í iðnaðarverkfræði

Netfang: helgaingim@hi.is

GitHub notandi: tungufoss

Skrifstofa: VR-II-254a

Hvar á að spyrja?

• Issues / Discussions: almenn atriði sem gagnast öllum.
• Tölvupóstur: persónuleg eða viðkvæm mál.
• Tæknivesen: ræða fyrst við hópinn; ef það leysist ekki, tala við kennara.